Hello Narra: Belgelerinizi sizin istediğiniz gibi okuyan sesli asistan

Hello Narra, görme engelli ve az gören kullanıcılar için geliştirdiğim kişisel, sesli bir belge okuma asistanı. Bir fatura, bir resmi yazı ya da bir ilaç prospektüsü yüklüyorsunuz. Asistan onu size istediğiniz tonda ve hızda okuyor, sorularınızı cevaplıyor ve her geri bildiriminizle size daha çok uyum sağlıyor.

Bunu neden yaptım?

Görme kaybı sanıldığından çok daha yaygın. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre dünyada en az 2,2 milyar kişide yakın ya da uzak görme bozukluğu var [1]. Türkiye'de TÜİK'in Nüfus ve Konut Araştırması, 3 yaş ve üzeri nüfusun %1,4'ünün, yani yaklaşık 1.039.000 kişinin görmede zorluk yaşadığını gösteriyor. Bu oran gözlük ya da lens kullanırken bile "çok zorlanıyorum" ya da "hiç göremiyorum" diyenleri kapsıyor [2].

Bu insanların her gün karşılaştığı belgelerin çoğu hâlâ iyi gören biri için tasarlanmış: küçük puntolar, düşük kontrast, karmaşık düzenler. Ekran okuyucular bu açığı büyük ölçüde kapatıyor. Ama herkese aynı şekilde konuşuyorlar ve belgeyi "anlamıyorlar". Kimi kullanıcı daha yavaş dinlemek ister, kimi her paragraftan sonra durmak, kimi de sadece "son ödeme tarihi ne?" diye sormak.

Fikrim basitti: herkesin kendine ait, onu tanıyan bir okuma arkadaşı olsun. Asistan kullanıcının tercihlerini hatırlıyor ve zamanla ona göre şekilleniyor.

Bu proje ElevenLabs'in grant desteğiyle geliştirildi. Asistanın sesi ElevenLabs'in ses teknolojisiyle çalışıyor.

Arayüz neden böyle görünüyor?

İlk bakışta arayüz alışılmışın dışında görünebilir: sarı zemin üstüne siyah yazı, iri harfler ve kocaman düğmeler. Bu bilinçli bir tercih. Ekranı hiç görmeyen biri için arayüz neredeyse görünmez olmalı. Biraz gören biri için ise olabildiğince okunaklı olmalı. Her kararı bir standarda ya da araştırmaya dayandırdım.

Neler ekledim?

Tek ekranda hesap ve sesli kurulum. Kayıt tek ekranda, e-posta ve şifreyle yapılıyor; ardından "Asistanımı oluştur" düğmesine basmak yeterli. İlk konuşmada asistan şunları soruyor: ekranı kullanıyor musunuz, koyu mu açık mı ekranı daha rahat görüyorsunuz, küçük yazıları okuyabiliyor musunuz? Cevaplarınıza göre arayüzü o an değiştiriyor. Aynı ayarlar "Ayarlar" penceresinden elle de yapılabiliyor.

Size uyan bir üslup. "Daha yavaş oku", "resmi konuşma" ya da "rakamları tek tek oku" dediğinizde asistan bunu kalıcı bir tercih olarak kaydediyor ve sonraki konuşmalarda da bu tercihe uyuyor.

Belge okuma ve soru-cevap. PDF, DOCX, TXT ve MD dosyaları yüklenebiliyor; dosyayı sayfanın herhangi bir yerine sürükleyip bırakmak da yetiyor. Asistan belgeyi baştan sona, kelimesi kelimesine okuyabiliyor. "Geri dön" ya da "üçüncü bölüme git" diyerek belgede gezinebiliyorsunuz. Belgenin tamamını dinlemek istemiyorsanız "Bu mektup kimden?" ya da "Son ödeme tarihi ne?" diye sorup kısa ve doğrudan bir cevap alabiliyorsunuz.

Sesle senkron altyazı. Az gören kullanıcılar için asistanın söyledikleri kelime kelime ekranda gösteriliyor. Üç mod var: ekranın altında büyük bir şerit, her kelimenin tüm ekranı kapladığı "dev altyazı" ve ekranı hiç görmeyenler için kapalı mod.

Ekran okuyucu ve braille desteği. Altyazı ekran okuyucudan gizleniyor, böylece iki ses üst üste binmiyor. İsteyen kullanıcı asistanın cevaplarını ekran okuyucusuna da gönderebiliyor. Bu küçük bir ayrıntı değil: WebAIM'in 1.539 kişiyle yaptığı ekran okuyucu anketine göre kullanıcıların %38'i ekran okuyucusuyla birlikte braille kullanıyor [8]. Bu seçenek işitme güçlüğü olan kullanıcılara da yardımcı oluyor.

Konuşmak yerine yazmak. Konuşamayan ya da o an konuşmak istemeyen kullanıcılar için bir yazı alanı var. Mikrofon hataları kullanıcının dilinde açıklanıyor ve yazarak devam etme seçeneği sunuluyor.

İki dil. Arayüz ve asistan Türkçe ya da İngilizce kullanılabiliyor. Dil değişince asistanın konuştuğu dil de değişiyor.

Klavye kısayolları. Alt+Shift+K konuşmayı başlatıp bitiriyor, Alt+Shift+M mikrofonu susturuyor, Alt+Shift+Y belge yükleme penceresini açıyor. Kısayollar ekran okuyucuların kendi tuşlarıyla çakışmıyor.

Nasıl test ettim?

Tüm temalarda axe-core ile WCAG 2.2 AA, AAA ve best-practice kurallarına göre tarama yaptım ve hiç ihlal bulmadım. Klavye sırasını, telefonda yeniden akışı, yüksek kontrast modunu ve kısayolları Puppeteer ile test ettim. Kayıttan belge okumaya kadar tüm akışı canlı sitede uçtan uca otomatik olarak denedim.

Ama şunu açıkça söylemek isterim: otomatik testler, gerçek ekran okuyucularla ve gerçek kullanıcılarla yapılacak testlerin yerini tutmuyor. WebAIM anketine göre masaüstünde en çok kullanılan ekran okuyucular NVDA (%65,6), JAWS (%60,5) ve VoiceOver (%43,9) [8]. Sıradaki en önemli adımım bu üçüyle ve görme engelli kullanıcılarla test yapmak.

Sırada ne var?

• Taranmış belgeler ve fotoğraflar için OCR ya da görsel destekli bir model.
• NVDA, JAWS ve VoiceOver ile, görme engelli kullanıcıların katıldığı kullanılabilirlik testleri.
• Türkçe ve İngilizce dışında yeni diller.

Kaynaklar

1. Dünya Sağlık Örgütü, Blindness and vision impairment (bilgi notu, 10 Şubat 2026).
2. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Engelli ve Yaşlı Bireylere İlişkin İstatistik Bülteni, Ekim 2023, Tablo 1.2.2. Kaynak veri: TÜİK, Nüfus ve Konut Araştırması 2011.
3. W3C, Understanding SC 1.4.6: Contrast (Enhanced).
4. W3C, Understanding SC 1.4.1: Use of Color.
5. Braille Institute, Atkinson Hyperlegible Font.
6. W3C, Understanding SC 1.4.10: Reflow.
7. W3C, Understanding SC 2.5.5: Target Size (Enhanced).
8. WebAIM, Screen Reader User Survey #10 Results (Aralık 2023 – Ocak 2024).